Σε μια εποχή που η πρωινή ρουτίνα χιλιάδων ανθρώπων στην Ευρώπη ξεκινά με το γνώριμο άρωμα του καφέ, η καθημερινή αυτή απόλαυση μοιάζει να απειλείται σοβαρά. Τα ράφια των σούπερ μάρκετ αδειάζουν, οι τιμές εκτοξεύονται, και ο αγαπημένος καφές γίνεται είδος πολυτελείας για πολλούς. Οι Ευρωπαίοι καταναλωτές βρίσκονται πλέον αντιμέτωποι με μια κρίση που δεν αφορά μόνο την προμήθεια ενός προϊόντος, αλλά και τον ίδιο τον τρόπο ζωής τους.
Τι κρύβεται πίσω από την κρίση
Η αιτία για αυτή την πρωτοφανή κατάσταση είναι ένα μείγμα παραγόντων, τόσο σε επίπεδο παραγωγής όσο και εμπορίου. Οι μεγάλες καλλιέργειες καφέ σε χώρες-κλειδιά όπως η Βραζιλία και το Βιετνάμ έχουν πληγεί σφοδρά από ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως παρατεταμένες ξηρασίες και αστάθεια στη θερμοκρασία. Το αποτέλεσμα; Η παγκόσμια παραγωγή καφέ έχει μειωθεί αισθητά και οι τιμές των πιο δημοφιλών ποικιλιών, όπως arabica και robusta, έχουν αυξηθεί κατακόρυφα — σε πολλές περιπτώσεις πάνω από 100% μέσα σε μόλις έναν χρόνο.
Αλλά η αύξηση στο κόστος παραγωγής είναι μόνο η μία όψη του νομίσματος. Οι εμπορικές σχέσεις ανάμεσα σε παραγωγούς και λιανοπωλητές είναι πιο τεταμένες από ποτέ. Καθώς οι πρώτοι ζητούν υψηλότερες τιμές για να καλύψουν το αυξημένο κόστος, οι δεύτεροι αντιστέκονται, ανησυχώντας για την αντίδραση των πελατών τους. Αυτό το αδιέξοδο έχει ως αποτέλεσμα σημαντικές καθυστερήσεις στις παραδόσεις και συχνές ελλείψεις.
Παραδείγματα από την ευρωπαϊκή αγορά
Η κατάσταση είναι ιδιαίτερα έντονη σε χώρες όπως η Ολλανδία και η Γερμανία. Εκεί, μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ, όπως οι Albert Heijn, Jumbo, Edeka και Aldi Nord, έχουν διακόψει προσωρινά τη συνεργασία τους με την εταιρεία JDE Peet’s NV – μια από τις μεγαλύτερες εταιρείες καφέ στην Ευρώπη, πίσω από γνωστά ονόματα όπως Douwe Egberts και Jacobs. Ο λόγος; Η αδυναμία συμφωνίας για τις νέες, αυξημένες τιμές.
Ανάλογα περιστατικά έχουν αρχίσει να καταγράφονται και σε άλλες αγορές, όπως το Βέλγιο και η Ιταλία. Οι εκτιμήσεις για αύξηση τιμών που φτάνει μέχρι και το 25% μέσα στους επόμενους μήνες δεν αφήνουν πολλά περιθώρια αισιοδοξίας.
Οι αντιδράσεις των εταιρειών και η στρατηγική επιβίωσης
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι μεγάλες εταιρείες καφέ προσπαθούν να διαχειριστούν την κρίση με διαφορετικούς τρόπους. Η J.M. Smucker Co. έχει προχωρήσει σε απευθείας αυξήσεις τιμών, ενώ η Nestlé επέλεξε να μειώσει το μέγεθος των συσκευασιών της – μια τακτική γνωστή ως “shrinkflation” – ώστε να παραμείνουν οι τιμές «ψυχολογικά αποδεκτές». Η Pret A Manger, από την άλλη, αναγκάστηκε να καταργήσει το δημοφιλές συνδρομητικό της μοντέλο για δωρεάν καφέ, μετατοπίζοντας το βάρος στους καταναλωτές.
Από την πλευρά τους, τα σούπερ μάρκετ προσπαθούν να αντισταθούν στις πιέσεις. Όπως αναφέρει ο Cyrille Filott, στρατηγικός αναλυτής της Rabobank, οι λιανοπωλητές γνωρίζουν καλά ότι οι καταναλωτές δεν είναι έτοιμοι να δεχτούν τεράστιες αυξήσεις τιμών. Έτσι, επιλέγουν να παίξουν σκληρό παιχνίδι στις διαπραγματεύσεις, ακόμα κι αν αυτό σημαίνει προσωρινές ελλείψεις.
Το άγνωστο αύριο για τον καφέ στην ευρώπη
Η εικόνα της αγοράς δεν δείχνει σημάδια άμεσης βελτίωσης. Η JDE Peet’s συνεχίζει τις διαπραγματεύσεις με βασικούς λιανοπωλητές σε διάφορες χώρες, αλλά μέχρι να υπάρξει συμφωνία, τα προβλήματα στις προμήθειες αναμένεται να συνεχιστούν. Οι οικονομικοί αναλυτές εκτιμούν ότι, δεδομένης της ισχυρής θέσης της στην αγορά, η εταιρεία μπορεί να μετακυλήσει μεγάλο μέρος του κόστους στον τελικό καταναλωτή, διατηρώντας ταυτόχρονα την κερδοφορία της.
Το βασικό ερώτημα πλέον δεν είναι αν θα ακριβύνει ο καφές, αλλά πόσο. Κι ακόμη περισσότερο: πόσο ανθεκτικοί θα παραμείνουν οι καταναλωτές απέναντι σε μια κρίση που αγγίζει την καθημερινότητά τους σε τόσο προσωπικό επίπεδο. Σε κάθε περίπτωση, η αγαπημένη τους συνήθεια μοιάζει να μετατρέπεται σε είδος πολυτελείας — και αυτό, ίσως, να είναι μόνο η αρχή.
