Στην κλασική καλτ ταινία του 1978, «Πιράνχας», το διαφημιστικό πόστερ δείχνει μια κοπέλα να κάθεται αμέριμνη επάνω στο φουσκωτό της στρώμα ενώ ένα ψάρι ετοιμάζεται να της επιτεθεί. Στην Ελλάδα, μπορεί να μην έχουμε πιράνχας, όμως οι κολυμβητές φοβούνται όλο και περισσότερο ότι ετοιμάζεται να τους δαγκώσει ένας από τους λαγοκέφαλους που έχουν κατακτήσει τις ελληνικές θάλασσες. Τα περιστατικά επιθέσεων σε λουόμενους, αλλά και η ζημιά που προκαλούν στο τοπικό μας οικοσύστημα, έχει οδηγήσει την κυβέρνηση στο να… κηρύξει πόλεμο στο ξενικό είδος.
Σύμφωνα με πληροφορίες, προσανατολίζεται προς το ενδεχόμενο να επιδοτήσει το ψάρεμά τους (ήδη τρέχει σχετικό πρόγραμμα για την Κρήτη και τα Δωδεκάνησα), αλλά και να απευθύνει πρόσκληση σε εταιρείες που μετατρέπουν τα ψάρια αυτά σε ιχθυάλευρα, με τους επιστήμονες να προτείνουν μορατόριουμ στο ψάρεμα ορισμένων ειδών που αποτελούν τους φυσικούς θηρευτές τους, όπως η ζαργάνα και ο κυνηγός. Στο μεταξύ, ο πόλεμος συνεχίζεται στις ελληνικές θάλασσες, οι οποίες κινδυνεύουν να ξεμείνουν όχι μόνο από τα ντόπια ψάρια που φιλοξενούσαν εδώ και χιλιάδες χρόνια, αλλά και να μετατραπούν σε μια υγρή έρημο.
Εισβολή και επιθέσεις
Καθώς η εισβολή αυτού του ξενικού είδους είναι γνωστή από το 2013, οπότε και πρωτοεντοπίστηκε στις ελληνικές θάλασσες, αυτό που προκαλεί μεγαλύτερη ανησυχία στο ευρύ κοινό είναι οι αυξανόμενες επιθέσεις σε λουόμενους, ακόμα και στην Αττική. Από την Κρήτη έως τα Δωδεκάνησα και φέτος από τη Σαρωνίδα μέχρι τα παράλια του Καβουρίου, της Βούλας, της Βάρης και της Βουλιαγμένης, το πρόβλημα δείχνει να γίνεται όλο και μεγαλύτερο, καθώς αναφέρονται περιστατικά επιθέσεων από λαγοκέφαλους σε λουόμενους, με τα ψάρια να χτυπούν ή να δαγκώνουν και να κυνηγούν (!) τους κολυμβητές.
σε αρκετές περιπτώσεις σε πολύ δυσάρεστες καταστάσεις, όπως για παράδειγμα ακρωτηριασμούς. Περιστατικά επιθέσεων με άγρια δαγκώματα έως και χτυπήματα στα πόδια των λουόμενων από λαγοκέφαλους καταγγέλλονται το τελευταίο διάστημα σε Παλαιά Φώκαια, Σαρωνίδα, Βάρκιζα, αλλά και αλλού, εκτός από τα νησιά του Αιγαίου στα οποία έχουν εμφανιστεί εδώ και χρόνια. Το περασμένο Σάββατο, λουόμενος στη Βάρκιζα τραυματίστηκε όταν λαγοκέφαλος τον δάγκωσε στην κνήμη -κολυμπούν έως και σε 20 πόντους νερό- , ενώ έχουν αναφερθεί περιστατικά άγριων δαγκωμάτων σε γλουτούς και γεννητικά όργανα, με κάποιους να καταλήγουν στο νοσοκομείο (στο Ασκληπιείο Βούλας η συγκεκριμένη περίπτωση) και έναν μεγάλο αριθμό τους να μην καταγγέλλεται-καταγράφεται, καθώς ο τραυματισμός δεν είναι σοβαρός.
Οι επιστήμονες λένε ότι ο λαγοκέφαλος -τα έξι είδη του που έχουμε εδώ στην Ελλάδα- έχει αρχίσει να αλλάζει συμπεριφορά, σχηματίζοντας αγέλες και να αναζητά επιθετικά τροφή χωρίς να δείχνει φόβο, λόγω του γεγονότος ότι στην πράξη δεν έχει φυσικούς ανταγωνιστές και εξαπλώνεται χωρίς αντίσταση στις ελληνικές θάλασσες.
Το θέμα είναι ότι όσο μειώνονται -εξαφανίζονται, είναι η σωστή λέξη- οι θηρευτές του, ο λαγοκέφαλος προσπαθεί -με μεγάλη επιτυχία- να εξαπλωθεί παντού, ρηχά και βαθιά, επιτιθέμενος σε ό,τι κινείται. Κυριολεκτικά, αφού σε μεγάλο βαθμό έχει μειώσει τον πληθυσμό των ψαριών που γέμιζαν τις ελληνικές θάλασσες. Προτιμά τα ζεστά νερά, γι’ αυτό και το μεγαλύτερο πρόβλημα το έχει η Κρήτη, αλλά έχει επεκταθεί πλέον σε ολόκληρη τη χώρα, από τη Θεσσαλονίκη και την Αλεξανδρούπολη έως την Πελοπόννησο, από την Αλεξανδρούπολη στην Εύβοια και την Αττική, από τη Ρόδο, τη Σέριφο και τη Λήμνο έως την Κέρκυρα.
Γιατί όμως; Ο Lagocephalus sceleratus, όπως είναι η επιστημονική του ονομασία, είναι ένα ξενικό είδος που δεν ανήκει στη Μεσόγειο, αφού συναντάται στον Ινδικό και τον Ειρηνικό ωκεανό και κυρίως στην Ερυθρά Θάλασσα. Στις θάλασσές μας εμφανίστηκε μετά την εκβάθυνση της Διώρυγας του Σουέζ το 2001 και τη διεύρυνσή της το 2015. Λίγο η αύξηση της θερμοκρασίας, λίγο η υπεραλίευση που έχει μειώσει τους πληθυσμούς των εχθρών του και ο λαγοκέφαλος, ο οποίος ζει έως τα 100 μέτρα βάθος, συνήθως σε παράκτια, ρηχά νερά, εξαπλώθηκε παντού.
Πρόκειται για ψάρι της οικογένειας τετραοδοντίδες και puffer fish που φουσκώνουν όταν αισθανθούν κίνδυνο, έχει τέσσερα δυνατά δόντια σαν ράμφος που κόβουν σαν ξυράφι. Στα εσωτερικά του όργανα περιέχει μια δηλητηριώδη τοξίνη, την τετραδοτοξίνη (TTX), η οποία είναι άκρως τοξική και, αν καταναλωθεί, οδηγεί σε επώδυνο θάνατο. Μέχρι πέρυσι είχαν καταγραφεί 28 επιθέσεις, μερικές εκ των οποίων αφορούσαν ακρωτηριασμό δακτύλων. Μόνο μία από αυτές ήταν στην Ελλάδα. Μετά την έρευνα ακολούθησαν δεκάδες επιθέσεις δαγκωμάτων στη νησιωτική κυρίως Ελλάδα και στην Αττική.
«ΑΤΜ» της θάλασσας
Ο λαγοκέφαλος δεν έχει φυσικούς εχθρούς και επιτίθεται σε όλα τα είδη. Τρέφεται με γαρίδες, καβούρια, αυγά κεφαλόποδων, καλαμάρια και άλλα μικρά και μεγαλύτερα ψάρια, ενώ λατρεύει τις σουπιές, τα χταπόδια και τα λυθρίνια. Είναι αχόρταγα ψάρια και προκαλούν ζημιές στα δίχτυα και τον γενικότερο εξοπλισμό των ψαράδων, αφού είτε τα σκίζουν είτε τρώνε και τα αγκίστρια (!) καταβροχθίζοντας την ψαριά. Και δεν είναι μόνο αυτό. Θαλάσσιες περιοχές όπως αυτή του Σαρωνικού που οι ψαράδες αποκαλούσαν χαϊδευτικά «ΑΤΜ» λόγω των λυθρινιών και των άλλων ακριβών ψαριών που τους έδιναν, τώρα είναι έρημες, με μόνους κατοίκους τους λαγοκέφαλους.
Μόνο από τις ζημιές στα αλιευτικά εργαλεία και τα αλιεύματα που προκαλούν οι λαγοκέφαλοι, εκτιμάται πως η μέση απώλεια που υφίσταται ο Ελληνας ψαράς -σύμφωνα με έρευνα του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών- ξεπερνά τις 6.000 ευρώ τον χρόνο. Αυτός είναι και ένας από τους σημαντικότερους λόγους για τους οποίους η κυβέρνηση εξετάζει με κάθε σοβαρότητα το ενδεχόμενο να «επικηρύξει» τους λαγοκέφαλους. Το σχέδιο θέλει να επιδοτούνται οι ψαράδες με τιμή 6 ευρώ το κιλό ως κίνητρο για να βγάζουν λαγοκέφαλους και να τους οδηγούν στην εξαφάνιση. Το εν λόγω πρόγραμμα έχει ήδη τρέξει πιλοτικά στην Κρήτη και τα Δωδεκάνησα.
